Το Πάντειο παραδίδει μαθήματα… Αριστοτελικής Φιλοσοφίας

Αθηνά Κοροβέση
Posted on March 11, 2017, 6:32 pm

 

[email protected]

 

Στην επιβλητική αίθουσα τελετών του Παντείου Πανεπιστημίου, πραγματοποιήθηκε χθες Παρασκευή 10 Μαρτίου 2017, εκδήλωση του Συλλόγου Πτυχιούχων Παντείου Πανεπιστημίου «Ο Αριστοτέλης» σε συνεργασία με το Πάντειο Πανεπιστήμιο και τα Διεθνή Βραβεία Giuseppe Sciacca, υπό την Αιγίδα του Δήμου Αριστοτέλη Χαλκιδικής.

Η σημειολογία της αίθουσας τεράστια, καθώς στον δεσπόζοντα τοίχο της απεικονίζεται ο Αριστοτέλης, το όνομα που έχει δοθεί στο Σύλλογο, αλλά και στον οποίο ήταν αφιερωμένη η ημερίδα. Τίτλος της «Αριστοτελικά Πολιτικά Εντυπώματα», προκειμένου να τιμηθεί ο μεγάλος Έλληνας φιλόσοφος και πατέρας των πολιτικών επιστημών, μέσα από τις παρεμβάσεις των εξαιρετικών ομιλητών.

Χαιρετισμό απηύθυναν η Πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου Ισμήνη Κριάρη, ο σκηνοθέτης και Μέλος της Επιτροπής των Διεθνών Βραβείων Giuseppe Sciacca Γιάννης Σμαραγδής και ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου Πτυχιούχων Παντείου Πανεπιστημίου Ευάγγελος Κυριαζόπουλος, τονίζοντας όλοι τη σημαντικότητα της συμβολής του Αριστοτέλη σε κάθε πτυχή της ζωής μας, ως πατέρας όχι μόνο της φιλοσοφίας, αλλά και της βιολογίας και της λογικής.

Ειδικότερα, όπως ανέφερε η Πρύτανης Ισμήνη Κριάρη, η ιστορία του Δυτικού Πανεπιστημίου βασίζεται στην ιστορία όλων των σοφών της Δύσης, με έμφαση όμως στον Αριστοτέλη.

Χαρακτηριστική ήταν η φράση που χρησιμοποίησε ο βραβευμένος σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής, ο οποίος έχει διδάξει ΜΜΕ στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. “Υπάρχουν άνθρωποι που κρατούν το φως αναμμένο”, τόνισε εμφατικά. Φράση που συνοψίζει ολόκληρο το νόημα της αριστοτέλειας συμβολής.

Στη συνέχεια, ο Πρόεδρος του Συλλόγου Πτυχιούχων Παντείου Πανεπιστημίου «Ο Αριστοτέλης» Ευάγγελος Κυριαζόπουλος έκανε μία αναδρομή στην ιστορία του Συλλόγου, ο οποίος χρονολογείται από την πολύπαθη περίοδο της Κατοχής, και συγκεκριμένα από το 1942. Συμπληρώνοντας φέτος 75 χρόνια ζωής, ο Σύλλογος Πτυχιούχων του τρίτου αρχαιότερου ελληνικού Πανεπιστημίου, δεσμεύτηκε δια στόματος του Προέδρου του, ότι θα πραγματοποιήσει περαιτέρω δράσεις και εκδηλώσεις. Ο Ευάγγελος Κυριαζόπουλος θέλησε να περάσει το μήνυμά του χρησιμοποιώντας την απάντηση που έδωσε ο Αριστοτέλης, σύμφωνα με τον Διογένη τον Λαέρτιο, όταν ρωτήθηκε “τι είναι ελπίδα”: “Η ελπίδα είναι το όνειρο ενός ξυπνητού ανθρώπου”.

Η συζήτηση που ακολούθησε ήταν άκρως ενδιαφέρουσα, στο συντονισμό της οποίας ήταν η επίσης απόφοιτη του Παντείου, δημοσιογράφος Εύη Φραγκάκη.

Τους χαιρετισμούς ακολούθησαν οι ομιλίες, με πρώτο ομιλητή τον καταξιωμένο καθηγητή Γεώργιο Κοντογιώργη, πρώην Πρύτανη του Παντείου Πανεπιστημίου, υπό το θέμα “Ο Αριστοτέλης στην Εποχής μας”. Ως ο πλέον κατάλληλος, καθώς η βραβευμένη με άριστα διατριβή του μελετάει τον Έλληνα φιλόσοφο (La théorie des révolutions chez Aristote). Εκκινώντας την τοποθέτησή του, τόνισε ότι “Δεν υπάρχει στην ιστορία της ανθρωπότητας προσωπικότητα με τόση επιφάνεια και αναγνωρισιμότητα, που να έχει ασκήσει όμως τόσο μικρή επιρροή”. Εξηγώντας, ότι η επιρροή του Αριστοτέλη υπήρξε καταλυτική και διαρκής έως τον 15ο αιώνα. Με τη μετάβαση όμως στην εποχή της νεωτερικότητας, με ορόσημο τη Γαλλική Επανάσταση, προστέθηκαν επιθετικοί προσδιορισμοί σε έννοιες που δε γεννήθηκαν εκείνη την περίοδο, αλλά παρελήφθησαν από τους αρχαίους, οι οποίοι προσδιορισμοί στρέβλωσαν τη βασική έννοια, σημειώνει ο καθηγητής. Η έννοια της δημοκρατίας λοιπόν χάνει το νόημά της στο σύγχρονο κράτος, χαρακτηριζόμενη ως έμμεση ή αντιπροσωπευτική δημοκρατία. “Η δημοκρατία της «πόλις» όπως την περιγράφει ο Αριστοτέλης είναι «προνεωτερική»  … Δεν υπάρχουν «έμμεσες» έννοιες.”, δηλώνει ο Γεώργιος Κοντογιώργης, εντάσσοντας το ακροατήριο του Παντείου σε ένα ξεχωριστό μονοπάτι διαλόγου. Η Δημοκρατία σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, συνεχίζει, έχει έναν σκοπό, δεν είναι αυτοσκοπός. Στοχεύει στην καθολική ελευθερία, την ατομική, κοινωνική και πολιτική. Αν ήμασταν πολιτικά ελεύθεροι, δεν θα είχαν λόγο ύπαρξης οι διαδηλώσεις, σημειώνει επίσης ο Καθηγητής. “Ο Αριστοτέλης θα διερωτόταν σήμερα αν ο εντολοδόχος εφαρμόζει το περιεχόμενο της εντολής που λαμβάνει από τον εντολέα σε ένα σύστημα αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Η απάντησή του όμως θα ήταν ότι το πολιτικό σύστημα δεν είναι ούτε δημοκρατικό ούτε αντιπροσωπευτικό”. Ως συμπέρασμα, απαιτείται να ξανασκύψουμε στο έργο του Αριστοτέλη, υπό το πρίσμα της πραγματικής “πόλις” που περιγράφει, στην οποία η βούληση των πολιτών, μέσω της συγκρότησης της κοινωνίας σε θεσμό, θα οδηγήσει στην ελευθερία. Ώστε ο Σταγειρίτης φιλόσοφος να γίνει και πάλι επίκαιρος, που δεν είναι, παρά μόνο κατ΄ όνομα.

Το λόγο στη συνέχεια πήρε ο επίσης πρώην Πρύτανης του Παντείου, Καθηγητής Γρηγόρης Τσάλτας, με σημαντική δράση στο Πάντειο τα τελευταία χρόνια και ειδίκευση στο Περιβαλλοντικό Δίκαιο. Στη  σχετική ομιλία του με θέμα “Αριστοτέλης, ο Πατέρας του Δικαίου του Περιβάλλοντος” εξήρε τον Έλληνα φιλόσοφο, δεδομένου ότι ήταν ο πρώτος που έκανε λόγο για τις έννοιες της “βιωσιμότητας” και της “αειφορίας”, ολοκληρώνοντας το τρίπτυχο “Άνθρωπος-Περιβάλλον-Ανάπτυξη”. Ο Καθηγητής αναφέρθηκε στη συμβολή του Αριστοτέλη σε πολλούς τομείς των θετικών επιστημών, όπως η βιολογία, η φυσική και η ζωολογία. Αναφέρθηκε επίσης στο μαθητευόμενο της Σχολής του Αριστοτέλη, Θεόφραστο, από την Ερεσό της Λέσβου, πρόδρομο της επιστήμης της οικολογίας, ο οποίος συνέχισε το σημαντικό έργο του δασκάλου του. Όπως τόνισε ο Καθηγητής, όλα βασίζονται στη ρήση των αρχαίων φιλοσόφων, των οποίων οι σκέψεις δικαιώνονται ως διαχρονικές, οι οποίες αν και χρονολογούνται πριν χιλιάδες χρόνια, αποδεικνύονται σύγχρονες, συμβάλλοντας στην οικονομική μεγέθυνση και την τεχνολογική πρόοδο της εποχής. Ο Γρηγόρης Τσάλτας, αναφέρθηκε επίσης στον Ιππόδαμο τον Μιλήσιο, στον οποίο γίνεται αναφορά από τον Αριστοτέλη στα “Πολιτικά. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, ο Ιππόδαμος ήταν ο πρωτοπόρος της πολεοδομίας, σχεδιάζοντας την «ιδανική πόλη». Συγκεκριμένα, σχεδίασε την αρχαία πόλη του Πειραιά, που αποτέλεσε πρότυπο πολεοδομικού σχεδιασμού για όλες τις πόλεις της κλασικής, αλλά και σημερινής εποχής, συμβάλλοντας στη σταδιακή αύξηση του πληθυσμού της. Ο Αριστοτέλης λοιπόν μας προσέθεσε γνώσεις, βάζοντας παράλληλα τα θεμέλια στις επιστήμες, όπως αντικατοπτρίζει η ομιλία του κ. Τσάλτα. Επιπλέον, ο κ. Τσάλτας αναφέρθηκε στα 15 χρόνια λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Κέντρου Περιβαλλοντικής Έρευνας και Κατάρτισης (ΕΚεΠΕΚ), το οποίο θα εορτάσει την επέτειο με έναν συλλεκτικό τόμο οκτακοσίων σελίδων, ο οποίος θα παρουσιαστεί στην αίθουσα τελετών του Παντείου στις 28 Απριλίου 2017.

Στη συνέχεια, ο Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Παναγιώτης Πανταζάκος, επιχείρησε μία σύγκριση μεταξύ των δύο κορυφαίων Ελλήνων φιλοσόφων, καθηγητή και μαθητή, δια της ομιλίας του με θέμα “Αριστοτέλης και Πλάτωνας. Δύο ουτοπίες για την Αθήνα”. Όπως εξήγησε υπάρχει αντιπαράθεση μεταξύ των απόψεων των δύο φιλοσόφων, καθώς, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, οι αντιλήψεις του Πλάτωνα είναι πολιτικά ανεφάρμοστες. Η κριτική του Αριστοτέλη προς το δάσκαλό του έγκειται στην απαίτηση του Πλάτωνα για “ομοιομορφία”, την οποία ο μαθητής αντιπαραβάλει με την έννοια της “αυτάρκειας”. Ο Καθηγητής, εισαγάγει στην ομιλία του τις έννοιες της “ομόνοιας”, της “φιλίας” και της “κοινοκτημοσύνης” εξηγώντας την κριτική του Αριστοτέλη στον Πλάτωνα. Σύμφωνα λοιπόν με τον Αριστοτέλη, η σταθερότητα και η ανεξαρτησία της Πολιτείας προϋποθέτει την αυτάρκειά της, όπου πολίτες όλων των κοινωνικών στρωμάτων συνεισφέρουν στην αυτάρκεια των πολλών. Το οικονομικό σύστημα της ιδανικής πολιτείας θα πρέπει να δομηθεί στις αρχές της κοινής χρήσης της περιουσίας όσο και αρχή της ατομικής ιδιοκτησίας, σημείο που τον διαφοροποιεί από τον Πλάτωνα. Η αντιπαράθεση λοιπόν μεταξύ των δύο φιλοσόφων, λέει ο κ. Πανταζάκος, είναι η απόδειξη ότι η φιλοσοφία δεν είναι ένα συνονθύλευμα ετερόκλητων ιδεών, αλλά μία αμιγώς διαλεκτική διαδικασία στην οποία ένα φιλοσοφικό σύστημα προϋποθέτει το άλλο και μερικές φορές αρνείται ακόμη και τα αυτονόητα. Ουσιαστικά, τονίζει ο κ. Πανταζάκος, όλη η ιστορία των ιδεών από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας, είναι μία διαρκής διαπάλη των υποστηρικτών του Πλάτωνα προς τους υποστηρικτές του Αριστοτέλη.

Τον κύκλο των ομιλιών, έκλεισε ο φιλόλογος και συγγραφέας Θανάσης Μπαντές, δίνοντας μία ενδιαφέρουσα διάσταση στην ομιλία του με θέμα “Ο Αριστοτέλης, τα πολιτεύματα και ο ελεύθερος άνθρωπος”. Σύμφωνα με τον κ. Μπαντέ, η επικαιρότητα των έργων του Αριστοτέλη είναι “εκκωφαντική” όταν αναλύει τις έννοιες. Ο φιλόσοφος θέτει πρωταρχικά το ταξικό περιεχόμενο των πολιτευμάτων. Ο ομιλητής τονίζει επίσης τις έννοιες της συλλογικότητας και της λαϊκής κυριαρχίας, η οποία σύσσωμη ανάγει τον λαό σε κυρίαρχο, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη. Για αυτό είναι και δίκαιο να ασκεί την εξουσία. Τα τυραννικά πολιτεύματα λοιπόν είναι βραχύβεια γιατί μπορούν να προκαλούν την οργή του λαού, και εν τέλει ανατρέπονται. Αν όμως ένας τύραννος φτωχοποιήσει τον κόσμο, μέχρι ένα σημείο, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, θα καταφέρει να μην ανατραπεί από την εξουσία. Καθώς, όταν ο λαός νιώθει οικονομικά φτωχοποιημένος, ταυτοχρόνως νιώθει και ταπεινωμένος. Και έτσι είναι πιο δύσκολο να ξεσηκωθεί. Ο τύραννος επιπλέον με βασικό εργαλείο τον πόλεμο, οφείλει, αν δεν έχει, να επινοεί εχθρούς, ώστε να φαίνεται στα μάτια του λαού ως προστάτης, ως πατρική φιγούρα. Ο Θανάσης Μπαντές, συνεχίζοντας τη μνεία στον Αριστοτέλη, ως μέγα δασκάλου του μέτρου, αναφέρει ότι σε κάθε υγιή κοινωνία, τον κυρίαρχο ρόλο πρέπει να έχει η μεσαία τάξη, η οποία πρέπει να ενισχύεται διαρκώς μέσω της νομοθεσίας, καθώς έχει την κοινωνική αποστολή να ενώνει πλούσιους και φτωχούς. Ο κ. Μπαντές συνεχίζει κάνοντας αναφορά σε μία έννοια-σύμβολο για τον Αριστοτέλη, στην έννοια του “ελεύθερου ανθρώπου”. Μία έννοια βαθιά συνυφασμένη με την έννοια του “ελεύθερου χρόνου”. Όχι όμως όπως την αντιλαμβανόμαστε σήμερα ως ξεκούραση”, αλλά ως ενασχόληση με δημιουργικές δραστηριότητες που μας αναπτερώνουν και συμβάλλουν στην πνευματικότητά μας. Αλλιώς πρόκειται για κατασπατάληση χρόνου και ο άνθρωπος θεωρείται ανάξιος του ελεύθερου χρόνου του. Καταλήγει “δούλος” δηλαδή σύμφωνα με τον Σταγειρίτη φιλόσοφο. Με την ομοιότητα των καιρών να μας συναρπάζει.

Το 2016 συμπληρώθηκαν 2400 χρόνια από την γέννηση του -περισσότερο επίκαιρου όσο ποτέ-  αρχαίου φιλόσοφου και πολυεπιστήμονα Αριστοτέλη. Το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς πραγματοποιήθηκε στα Στάγειρα, τη γενέτειρα του Αριστοτέλη, η πρώτη εκδήλωση του Συλλόγου για να τιμηθεί η κληρονομιά που άφησε ο Αριστοτέλης. Η χθεσινή εκδήλωση αποτέλεσε τη δεύτερη σχετική εκδήλωση, στην οποία, σε μία συμβολική κίνηση, βραβεύτηκαν από τον Πρόεδρο του Συλλόγου Ευάγγελο Κυριαζόπουλο, η Πρύτανης Ισμήνη Κριάρη, ο σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής, η συντονίστρια και δημοσιογράφος Εύη Φραγκάκη, αλλά και όλοι οι ομιλητές, Γεώργιος Κοντογιώργης, Γρηγόρης Τσάλτας, Παναγιώτης Πανταζάκος και Θανάσης Μπαντές.

 

 Ισμήνη Κριάρη

 

 Γιάννης Σμαραγδής

 

 Ευάγγελος Κυριαζόπουλος

 

 Εύη Φραγκάκη

 Γεώργιος Κοντογιώργης

 

 

 Παναγιώτης Πανταζάκος

 

 Θανάσης Μπαντές

 

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Αθηνά Κοροβέση
Η Αθηνά Κοροβέση είναι διεθνολόγος. International Relations | MSc. in European Studies