Νινέτα Γαλή: Locus delicti: Η σκηνή του εγκλήματος

Υστερόγραφα Team
Posted on July 31, 2018, 1:17 pm
8 secs

 

Γράφει η Νινέτα Γαλή

Φιλόλογος

Μέλος του Μητρώου Στελεχών ΝΔ

Τομέας Παιδείας

 

 

Η Ελλάδα έχει αποτελέσει κατά την μακραίωνη ιστορία της, έναν τόπο ο οποίος σμιλεύτηκε στην πορεία του χρόνου μέσω αλλεπάλληλων περιόδων ακμής και παρακμής, κάτι που άλλωστε είναι μια εύλογη διαδικασία σε έναν κόσμο διαρκούς κίνησης και αλλαγών, κατά τον προσωκρατικό φιλόσοφο Ηράκλειτο. Η άνοδος κι η κάθοδος αποτελούν μια αλληλουχία κατευθύνσεων που, μέσω της διαδικασίας της αμοιβαίας αλλαγής, οδηγούν κατά τον Ηράκλειτο στην ταυτότητά τους, η οποία θεμελιώνει την ενότητα του κόσμου. Η αρμονία συνιστά προϊόν της σύγκρουσης των αντιθέτων (καλό-κακό, ειρήνη-πόλεμος κλπ.), η οποία αποτελεί θεμελιώδες γεγονός στον φυσικό κόσμο. Έτσι, μπορούμε να διακρίνουμε μια μόνιμη συνύπαρξη και αλληλεπίδραση μεταξύ των δυνάμεων της δημιουργίας και της φθοράς. Υπό αυτό το πρίσμα, ούτε οι πρώτες ούτε οι δεύτερες θα πρέπει να μας τρομάζουν ή να μας αδρανοποιούν.

Ο ηρακλείτειος Λόγος αποτελεί την αιώνια αλήθεια καθώς και το Ένα που είναι τα πάντα, η θεία αρχή που θέτει τον κόσμο σε τάξη και ενυπάρχει στον άνθρωπο, προσδίδοντάς του ευφυία. Ο μόνιμος αυτός Λόγος που «υπάρχει» ταυτόχρονα με τα μεταβαλλόμενα φαινόμενα που «γίνονται», συνιστά έναν νόμο για το μέτρο και την αναλογία που λαμβάνει υλική μορφή. Ο Λόγος και οι νόμοι του καθιστούν εφικτή την διατήρηση της τάξης και της σταθερότητας του κόσμου μέσα στην αιωνιότητα. Επίσης, σύμφωνα με τον Ηράκλειτο, το «ήθος για τον άνθρωπο είναι ο προστάτης θεός του»· το ήθος εδώ νοείται, όπως περιγράφει ο Δρ. Φιλοσοφίας Δημήτρης Τζωρτζόπουλος, κατά την οπτική του Χάιντεγκερ ως οίκηση, ως διαμονή του ανθρώπου ανάμεσα στα όντα και ως στάση εντός της αμφίδρομης σχέση τους. Αυτό το ήθος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής σκέψης και πράξης του ανθρώπου.

Ο Ηράκλειτος μας λέει επίσης ότι «πρέπει να ακολουθούμε τον καθολικό λόγο» ο οποίος είναι «κοινός» και πως «ενώ ο καθολικός λόγος είναι κοινός, οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν σαν να ’χουν ιδιωτική σκέψη». Ο Λόγος έχει ως προορισμό την έκφραση της αλήθειας· η πρόσβαση στην αλήθεια γίνεται μέσω της σκέψης, με την οποία ο άνθρωπος μετέχει στον καθολικό Λόγο. Η «ιδιωτική σκέψη», επομένως, απομακρύνει τον άνθρωπο από την αλήθεια, συσκοτίζει την διάνοιά του και τον καθιστά μέρος μιας απερίσκεπτης μάζας, η οποία χειραγωγείται εύκολα από πάσης φύσεως δογματισμούς και αυθαίρετες φαντασιώσεις. Το ήθος το οποίο καθορίζει την συνύπαρξη του ανθρώπου με τα άλλα όντα διαφθείρεται και η κοινότητα, στερούμενη την επαφή της με την αλήθεια, παρακμάζει θέτοντας στο επίκεντρό της αυτή την ανακυκλούμενη διαφθορά και μια στατική ύπαρξη που «βρίσκει ευχαρίστηση στον βόρβορο».

Έχοντας στραμμένο το βλέμμα στην σημερινή Ελλάδα, όπως αυτή διαμορφώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες, και λαμβάνοντας υπόψιν τον Ηράκλειτο, μπορούμε να αποτιμήσουμε τα πρόσφατα γεγονότα και την σύνδεσή τους με το παρελθόν. Βλέπουμε, λοιπόν, έναν τόπο ο οποίος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως locus delicti, ως η σκηνή του εγκλήματος, ενός εγκλήματος κατ’ εξακολούθηση και κατά συρροή, που αντικατοπτρίζει ακριβώς αυτή την αποκοπή από την αλήθεια, από τον «κοινό λόγο» και το μέτρο που αυτός αντιπροσωπεύει. Η κοινωνία, εστιασμένη στην «ιδιωτική σκέψη», τοποθέτησε στο κέντρο της δομής της μια ύπαρξη που δεν εξελίσσεται και δεν δημιουργεί, δεν επιδιώκει να συνδεθεί με τον καθολικό Λόγο και βυθίζεται σταδιακά –σαν υπνωτισμένη– στην αναπαραγωγή της διαφθοράς και της στασιμότητας.

Ειδικά τα τελευταία χρόνια, αυτή η απεμπόληση του ήθους ως τρόπου συνύπαρξης με τους άλλους στο πλαίσιο της κοινωνίας, έφτασε στο αποκορύφωμά της, με την καλλιέργεια και πραγμάτωση δογματισμών και ιδεοληψιών, που με το προσωπείο της «ελπίδας» ή του «νέου» που επρόκειτο να έρθει, υποσχέθηκαν όλα όσα δεν ήταν σε θέση και δεν σκόπευαν να κομίσουν. Κι αν στο παρελθόν, αστοχίες και παραλείψεις επέφεραν αρνητικά αποτελέσματα για το κοινωνικό σύνολο, η χειραγώγηση στο πλαίσιο αυτών των δογματισμών όξυνε τον μαρασμό, την στασιμότητα και την απάθεια στον ύψιστο βαθμό. Η σκηνή του εγκλήματος είναι πια ορατή σε όλο της το εύρος και η ένταση των απότοκων αυτής χειραγώγησης, η οποία δεν είχε ως στόχο να διορθώσει τα κακώς κείμενα αλλά να τα εκμεταλλευτεί, έχει οδηγήσει τους ανθρώπους στην ολοκληρωτική απογοήτευση και απάθεια.

Για να μην αποτελέσει όμως η Ελλάδα ένα locus desperatus στην πορεία της ιστορίας, ένα κατεστραμμένο χωρίο αρχαίου χειρογράφου που δεν γίνεται ν’ αποκατασταθεί και να συνεχίσει την πορεία του στον χρόνο, είναι αδήριτη ανάγκη να κοιτάξουμε με σύνεση το παρελθόν κατάματα, να αναγνωρίσουμε τα σφάλματα και την νοοτροπία εκείνη που μετέτρεψε την χώρα σε έναν τόπο εγκλήματος, να πασχίσουμε να έρθουμε σε επαφή με τον καθολικό Λόγο –το μέτρο– διαμορφώνοντας ένα νέο ήθος στο οποίο θα μετέχουμε ως πολίτες, αγωνιζόμενοι να θεμελιώσουμε την κοινωνία μας πάνω σε κανόνες αμοιβαία σεβαστούς και δίκαιους. Το κέντρο της θα πρέπει να μετατεθεί από την ανακυκλούμενη διαφθορά του ήθους, το βόλεμα και «την ευχαρίστηση του βόρβορου», στην αυτεπίγνωση, την εξέλιξη και την δημιουργικότητα.

Ακόμα κι αν το «νέο» που ευαγγελίζονταν κάποιοι δεν ήρθε, αυτό δεν σημαίνει πως το νέο δεν υπάρχει στην πραγματικότητα. Ακόμα κι αν η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί μας φοβίζει, μας απελπίζει και μας αποδιοργανώνει, αυτό δεν σημαίνει πως η αδράνεια θα μας ωφελήσει ή θα μας γλυτώσει από την καθοδική πορεία. Αυτό που έχουμε ανάγκη ως χώρα και ως κοινωνία, αυτό που οφείλουμε να υποσχεθούμε στους εαυτούς μας και τα παιδιά μας, είναι ότι θα πιστέψουμε και θα εργαστούμε για να αγγίξουμε την ηρακλείτεια αρμονία στο κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο. Οι δυνάμεις της δημιουργίας και της φθοράς είναι πάντοτε παρούσες και η σύγκρουσή τους θα μας οδηγήσει σε αυτή την αρμονία. Το νέο είναι ακριβώς αυτές οι δημιουργικές δυνάμεις που υπάρχουν στην κοινωνία και παλεύουν καθημερινά να προχωρήσουν, επικρατώντας πάνω στο παλιό, στις δυνάμεις της φθοράς οι οποίες πασχίζουν να παρασύρουν μαζί τους τα πάντα στην λήθη.

Τα πολύ άσχημα γεγονότα που έχουμε αντιμετωπίσει τα τελευταία χρόνια συλλογικά ως Έλληνες, θα πρέπει να αποτελέσουν έναυσμα αυτοκριτικής μα και αγώνα, ενός αγώνα για την οικοδόμηση μιας χώρας για την οποία θα είμαστε υπερήφανοι και στην οποία θα μπορούμε να ζούμε και να δημιουργούμε ελεύθερα. Τα φαινόμενα της φθοράς προφανώς και δεν θα εκλείψουν, καθώς αποτελούν μέρος του κόσμου μας. Το ζητούμενο είναι να μην οδηγούν στην απώλεια του μέτρου εκείνου που οδηγεί στην αρμονία και επιτρέπει στους ανθρώπους να συνυπάρχουν και να συμβιώνουν με αλληλοσεβασμό, μέσα σε ένα πλαίσιο σταθερότητας και εξέλιξης. Η μετατόπιση από την «ιδιωτική σκέψη» στην «καθολική σκέψη» και η επιστροφή του ήθους στην πολιτική σκέψη και πρακτική, είναι η οδός που θα μας οδηγήσει στην αρμονία. Οι δογματισμοί και η χειραγώγηση που μας οδήγησαν στο έγκλημα πρέπει να μείνουν εκεί που ανήκουν: στο παρελθόν. Ήρθε ο καιρός να βγούμε από την συλλογική ύπνωση της απάθειας και της διαφθοράς και να δράσουμε πέρα από την ιδιοτέλεια, υπερασπιζόμενοι το άριστο σε κάθε πτυχή της καθημερινής μας ζωής.

 

 

Πηγές

Ηράκλειτος Άπαντα, Εισαγωγή-Μετάφραση-Σχόλια: Τάσος Φάλκος-Αρβανιτάκης, Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη, 2010.

Τζωρτζόπουλος Δ., «Ήθος και Πολιτική στον Ηράκλειτο», Φιλοσοφείν, Τεύχος 4, Ιούνιος 2011, σσ. 136-151

 

 

Υστερόγραφα Team
Η δημοσιογραφική ομάδα των Υστερόγραφων... κάνει παιχνίδι