Κωνσταντίνος Φίλης: Προωθώντας μία Ευρώπη α λα καρτ και εξαιρέσεων

Υστερόγραφα Team
Posted on March 20, 2017, 7:30 pm

Γράφει ο Κωνσταντίνος Φίλης*

Πηγή: imerisia.gr

 

Η οικονομική κρίση που βρήκε απροετοίμαστη την Ευρώπη και «αποστασιοποιημένη» από τη διεθνή κατανομή πλούτου, η σταδιακή αποξένωση των
ευρωπαϊκών θεσμών από τον Ευρωπαίο πολίτη, παρά τις περί του αντιθέτου πρόνοιες της Συνθήκης της Λισαβόνας, η αποβιομηχάνιση και η χαμηλή ανταγωνιστικότητα, η μείωση της παραγωγής και τα υψηλά ποσοστά ανεργίας σε μέρος της ευρωπαϊκής περιφέρειας, η σχεδόν εδραιωμένη αίσθηση ότι το κοινό νόμισμα εξυπηρέτησε συγκεκριμένα κράτη έναντι άλλων, το έλλειμμα αλληλεγγύης, όταν αυτή είναι περισσότερο αναγκαία από ποτέ, η ανάπτυξη στερεοτυπικών αντιλήψεων μεταξύ των ευρωπαϊκών λαών και οι συνακόλουθες διαιρέσεις, δημιούργησαν πρόσφορο έδαφος καλλιέργειας θέσεων με ευρωσκεπτικιστικό και αντιευρωπαϊκό πρόσημο, λησμονώντας όλες τις κατακτήσεις της Ένωσης.

Το πρόβλημα της σημερινής Ευρώπης είναι η «συνάντηση» προκλήσεων ασφαλείας (τρομοκρατία) με την οικονομική κρίση, που έχει πλήξει κυρίως τη μεσαία τάξη και αποστερεί την προοπτική για ένα καλύτερο αύριο στη νέα γενιά, σε συνάρτηση με το προσφυγικό ζήτημα, που προάγει τις αβεβαιότητες σε διάφορα επίπεδα, την περαιτέρω απομείωση μισθών και κοινωνικού κράτους, την απομάκρυνση των κρατών της Ανατολικής Ευρώπης (κατά τον Ράμφσλεντ, της Νέας Ευρώπης) από τις ευρωπαϊκές αρχές και τη διολίσθησή τους στον αυταρχισμό, αλλά και τις διευρυνόμενες επισφάλειες στο εξωτερικό πεδίο, κυρίως στις σχέσεις με μεγάλους γείτονες, όπως η Ρωσία και η Τουρκία, αλλά και τον αντίκτυπο της επικράτησης Τραμπ στις ΗΠΑ.

Σε πολιτικό επίπεδο, η επικείμενη έξοδος της Βρετανίας σε συνάρτηση με τις πολυεπίπεδες κρίσεις και με εμφανή σήμερα τη ροπή προς τον εθνικό απομονωτισμό, δημιουργούν άλλοθι σύγκλισης πολλαπλών ταχυτήτων. Έτσι και αλλιώς, με τη Σένγκεν, την Ευρωζώνη, καθώς και σε θέματα ασφάλειας, προκύπτουν διαφοροποιημένων βαθμίδων ολοκληρώσεις και διαφορετικός αριθμός κρατών-μελών κάθε φορά. Από εκεί και πέρα, η αποστροφή (κυρίαρχων;) κύκλων στις Βρυξέλλες και σε κάποιες πρωτεύουσες για συγκεκριμένα «προβληματικά» κράτη/ηγεσίες, που είτε περιφρονούν τους κανόνες, είτε δεν συμβιβάζονται, είτε ρέπουν προς τον λαϊκισμό και τον εθνικό απομονωτισμό, είτε κρίνεται πως δεν μπορούν να «ακολουθήσουν», πιθανόν να επανακάμψει με την προώθηση μίας Ευρώπης α λα καρτ και εξαιρέσεων. Αυτή αρχικά μπορεί να έχει περισσότερο τη μορφή απειλής, εν συνεχεία, όμως, ίσως καταστεί αναγκαστική επιλογή για την αποφυγή κατακερματισμού της Ε.Ε. Εντούτοις, στο μέλλον δεν αποκλείεται να γίνει διαχείριση ακριβώς αυτής της κατάστασης.

Η θέση της Ελλάδας
Χώρες, όπως η Ελλάδα, φαινομενικά ζημιώνονται, τόσο διότι το περιβάλλον δεν ευνοεί την ανάπτυξη διευρυμένων συνεργασιών όσο και λόγω της υποχώρησης των συλλογικών διαδικασιών/θεσμικών προνοιών που παραδοσιακά αποτελούν καταφύγιο των πιο αδύναμων κρατών-μελών. Η κατασκευή ενός (εύκολου) εξιλαστήριου θύματος προκειμένου να εκτονωθούν οι εντάσεις δεν μπορεί να αποκλειστεί. Μπορεί σήμερα η επαναφορά του ελληνικού προβλήματος στην ατζέντα να είναι απευκταία, ιδίως ενόψει των εκλογικών αναμετρήσεων σε Γαλλία και Γερμανία, ωστόσο, δεν μπορεί να αποκλειστεί αργότερα.

Η χώρα μας, πάντως, έχει συγκεκριμένα συγκριτικά πλεονεκτήματα, τα οποία πρέπει να αναδείξει: τη θέση της στους τομείς άμυνας και ασφάλειας, τη συμβολή της στην προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ε.Ε, τον ρόλο της τόσο στην ανάσχεση περιμετρικών κινδύνων (τρομοκρατικό δίκτυο, κατάσταση σε Αίγυπτο και Λιβύη, ασταθή και αποτυχημένα κράτη), και τη συγκράτηση προσφυγομετανστευτικών ρευμάτων όσο και σε ενδεχόμενες στρατιωτικές επιχειρήσεις, την ανάληψη πρωτοβουλιών, σε συντονισμό με κάποιους εταίρους της, για την αποκλιμάκωση των εντάσεων στα Βαλκάνια, όπου οι εθνικισμοί αναβιώνουν επικίνδυνα. Γι’ αυτό, άλλωστε, είναι σημαντικό όχι μόνο να βρεθεί στον στενό πυρήνα ζητημάτων περί την άμυνα και την ασφάλεια, αλλά και να στηριχθεί έναντι της Τουρκίας (αν και σε αυτή την εξίσωση υπεισέρχονται και άλλοι παράγοντες).

Τα παραπάνω θα μπορούσαν, υπό προϋποθέσεις, να αξιοποιηθούν για να αποκρουστεί/μετριαστεί τυχόν πρόθεση να μείνει η χώρα μας στη δεύτερη ταχύτητα μίας μετεξέλιξης της οικονομικής ένωσης σε δημοσιονομική ή σταδιακής δημιουργίας μίας Ευρώπης των περιφερειών, με Ισπανία και Ιταλία ήδη να διαχωρίζουν τη θέση τους από την, έτσι και αλλιώς, ασθενική συμμαχία του Νότου.

 

*Ο Δρ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων του Παντείου Πανεπιστημίου. Το βιβλίο του «Ευρώπη, Πρόσφυγες, Ανασφάλεια» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Υστερόγραφα Team

Η δημοσιογραφική ομάδα των Υστερόγραφων… κάνει παιχνίδι