Γ. Πλειός: Γιατί το κοινό “μισεί” τα ΜΜΕ;

Υστερόγραφα Team
Posted on March 10, 2018, 5:08 pm
5 secs

 

Γράφει ο Γιώργος Πλειός

Καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλους του Εποπτικού Συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ελευθερία του Τύπου και των ΜΜΕ (ECPMF)

 

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην “Εφημερίδα των Συντακτών”

 

Το κοινό τρέφει συνήθως ανάμεικτα συναισθήματα για τα ΜΜΕ και για όσους τα εκπροσωπούν, ιδιαίτερα για τους δημοσιογράφους -τη «βιτρίνα» των μέσων-, και όχι (ακόμα) μίσος. Εν προκειμένω η λέξη «μίσος» χρησιμοποιείται μετωνυμικά για ένα πλέγμα αρνητικών συναισθημάτων και στάσεων, που καταγράφονται στις έρευνες εμπιστοσύνης προς τα ΜΜΕ όπως λ.χ. του ευρωβαρόμετρου.

Τα ποσοστά δυσπιστίας προς τα μέσα επικοινωνίας είναι τα υψηλότερα, περίπου διπλάσια, από την υπόλοιπη Ε.Ε. Παντού τα μέσα συναντούν κριτική, όμως γιατί τέτοια εκτεταμένη αμφισβήτησή τους στην Ελλάδα;

Κατ’ αρχήν η δυσπιστία των Ελλήνων προς τα ΜΜΕ δεν είναι καινούργια. Αυξάνεται σταδιακά από τις αρχές του μιλένιουμ. Είναι η εποχή που κορυφώνεται ταυτόχρονα η καταναλωτική ιδεολογία και η μιντιοκρατία και μαζί τους ο κυνισμός προς την πολιτική, αλλά και προς τα ίδια τα μέσα. Ετσι τα ΜΜΕ πριόνισαν το κλαδί που κάθονταν προσπαθώντας να βγάλουν «κάτι παραπάνω».

Δεύτερον, η καχυποψία προς τους νεωτερικούς θεσμούς είναι αναμενόμενη σε μια κοινωνία μεταπρατικού καπιταλισμού, αιωρούμενη επί μακρόν μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης συγκρότησης, στερούσα εν τοις πράγμασι δικαιώματα και ανάπτυξη για όλους.

Γι’ αυτό ο κυνισμός των μέσων και προς τα μέσα απέκτησε γρήγορα πρωτόγνωρες διαστάσεις, σαν πυρκαγιά με 9 Μποφόρ σε κατάφυτο δάσος. Παρεμπιπτόντως να σημειωθεί ότι σε πλείστες έρευνες ουκ ολίγοι νεωτερικοί θεσμοί συναντούν τη δυσπιστία μεγάλης μερίδας πληθυσμού. Μεταξύ αυτών σε περίοπτη θέση βρίσκονται τα ΜΜΕ.

Τρίτον, δεν πρέπει να διαλάθει της προσοχής μας ο ρόλος τον οποίο έπαιξε η έντονη έως σφοδρή κριτική στα ΜΜΕ που άσκησαν, μεταξύ άλλων, αρχηγοί κομμάτων, πρωθυπουργοί, βουλευτές, μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, εκπρόσωποι εκκλησιών κ.ά. κατά την προαναφερθείσα περίοδο.

Η κριτική αυτή, με το είδος της πολιτικής κουλτούρας που απαντάται στη χώρα μας, δεν είναι άνευ σημασίας στη διαμόρφωση στάσης των πολιτών απέναντι στα μέσα και βρήκε γόνιμο έδαφος και στον παρακάτω λόγο.

Τέταρτον, όπως γνωρίζουν από σχετικές μελέτες οι ερευνητές των μέσων, η οικονομική και όχι μόνο εξάρτησή τους από την πολιτική εξουσία και ιδιαίτερα από το κράτος είναι ίσως η μεγαλύτερη στην Ευρώπη, ακόμα και σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες της νότιας Ευρώπης. Συγκρίνεται ίσως μόνο με αυτήν στην Τουρκία, όπως συνάγεται από στοιχεία που καταθέτουν Τούρκοι ερευνητές.

Η εξάρτηση αυτή έγινε ισχυρότερη και ταυτοχρόνως πιο έμμεση, ήτοι απεκρύβη, με την κλιμάκωση της πολύπλευρης κρίσης που κάλυψε τη χώρα. Αν π.χ. σε άλλες χώρες η μύηση των νεοεισερχόμενων δημοσιογράφων στην «κουλτούρα της υποστήριξης» γινόταν μέσω της «ώσμωσης», στην Ελλάδα γινόταν (και γίνεται;) μέσω της ευθείας υπόδειξης ποιες πολιτικές και πρόσωπα, και πώς, θα υποστηρίζουν ή όχι οι δημοσιογράφοι.

Σε γενικότερο επίπεδο η εξάρτηση των ΜΜΕ από την πολιτική εξουσία δεν κατάγεται μόνο από τις συνήθειες που επέβαλαν οι δικτατορίες, αλλά οφείλεται και στη συγκέντρωση πολλών αρμοδιοτήτων στα χέρια των εκπροσώπων της εκτελεστικής εξουσίας στην Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία.

Πέμπτο, το γεγονός ότι πολλά ΜΜΕ υιοθέτησαν άκριτα, παραβιάζοντας συχνά βάναυσα τη δημοσιογραφική δεοντολογία, αναποτελεσματικές και κοινωνικά άδικες έως και καταστροφικές πολιτικές, καθώς και τους φορείς τους -φυσικά πρόσωπα ή πολιτικούς κ.ά. οργανισμούς- για την αντιμετώπιση της κρίσης. Κι αυτό την ίδια στιγμή που το υπέρογκο χρέος αρκετών ΜΜΕ πιστώθηκε στο δημόσιο χρέος της χώρας και συνεπώς στις φορολογικές υποχρεώσεις των πολιτών και των απογόνων τους.

Ωστόσο, αν και η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τα ΜΜΕ είναι αρκετά υψηλή, δεν έχει γίνει ακόμα μίσος.

Αν όμως δεν γίνουν οι κατάλληλες κινήσεις, η διαφαινόμενη ανάδυση ενός διαφορετικού εξω-οικονομικού συστήματος ελέγχου των ΜΜΕ, όχι πλέον άμεσα ή έμμεσα από το κράτος, σε συνδυασμό με τη μάστιγα των (πραγματικά) ψευδών ειδήσεων ενδέχεται να μετατρέψει την έλλειψη εμπιστοσύνης σε μίσος προς τα ΜΜΕ αλλά και άλλους πολιτικούς, εκπαιδευτικούς κ.λπ. θεσμούς. Εκτός από τη Βουλγαρία, δίπλα μας είναι και η Τουρκία.

*Καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλους του Εποπτικού Συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ελευθερία του Τύπου και των ΜΜΕ (ECPMF)

Υστερόγραφα Team
Η δημοσιογραφική ομάδα των Υστερόγραφων... κάνει παιχνίδι