Αθηνά Κοροβέση: Tο “ξέφωτο” που ίσως πλησιάζει…

Αθηνά Κοροβέση
Posted on April 09, 2017, 8:29 pm

 

 

 

[email protected]

 

 

“Την Άνοιξη δεν τη βρήκα τόσο στους αγρούς, ή, έστω,

σ’ έναν Μποτιτσέλλι όσο σε μια μικρή Βαϊφόρο κόκκινη.” 

 

….μας πληροφορεί ο Ελύτης μέσα από την Ενότητα “Μυρίσαι το Άριστον [IV]” της Συλλογής “Ο μικρός ναυτίλος”.

 

Και άδικο δεν έχει. Σε έναν ποιητή ωστόσο θα ήταν τουλάχιστον ιεροσυλία να του προσάψεις ότι έχει άδικο σε κάτι. Όταν όμως όσα έχουν γραφτεί από την πένα του, ή καλύτερα από την καρδιά και την ψυχή του, αντηχούν το βαθύτερο νόημα της ζωής, η ανάγκη επιβεβαίωσης του είναι ακόμα πιο ισχυρή. Ιδίως σε μία εποχή που υπάρχει έντονη αμφισβήτηση αρχών και ιδεών και ο καθένας κάνει τη δική του προσωπική επανάσταση, αγνοώντας πολλές φορές τους ανθρώπους που συνέβαλλαν στην άνθηση του εθνικού φρονήματος.

Επ’ άφορμής της σημερινής ημέρας, δε θα μπορούσε να μη γίνει αναφορά στον νομπελίστα Έλληνα ποιητή. Ο “τρομακτικά” επίκαιρος Ελύτης εκθειάζει την Κυριακή των Βαΐων ως δηλωτική της Άνοιξης, υπονομεύοντας ακόμα και τα ίδια τα στοιχεία που συμβολίζουν τον ερχομό της, όπως οι ανθισμένοι αγροί ή, έστω όπως τον γνωστό πίνακα του Σάντρο Μποτιτσέλι “Η Αλληγορία της Άνοιξης” που υμνεί την εποχή, μέσα από τις φιγούρες της Άνοιξης Φλόρας, της νύμφης Χλωρίδας που την κρατά ο θεός Ζέφυρος, του θεού Ερμή στα αριστερά, των Τριών Χαρίτων αλλά και της κεντρικής φιγούρας της θεάς Αφροδίτης με το κόκκινο πέπλο, όπως δεσπόζουν στην Πινακοθήκη Ουφίτσι της Φλωρεντίας.

 

Για τον Ελύτη ωστόσο, ούτε αυτή η αναγεννησιακή μορφή της -μες τα κόκκινα- Άνοιξης δεν νοηματοδοτεί τον ερχομό της εποχής, όσο κάνει η μικρή κόκκινη Βαϊφόρος. Μία αλληγορία από μόνος του ο στίχος του ποιητή, όπως ακριβώς και ο τίτλος του παραπάνω πίνακα. Κανένας ανθοστόλιστος πίνακας ή αγρός δεν είναι ικανός να ξεπεράσει το βαθύτερο νόημα που προσδίδει στην άνοιξη ο συμβολικός ερχομός της μικρής κόκκινης Βαϊφόρου, στην οποία βρίσκει την ουσία της Άνοιξης, και κατ’ επέκταση το πάθος για τη ζωή, που ανθίζει και αναγεννάται μέσα από τους ανοιξιάτικους μήνες.

Η Κυριακή των Βαΐων, η ημέρα γιορτής με σημαιοστολισμούς και βάγια, πέραν της θρησκευτικής της διάστασης, εμπνέει και την Ποίηση, η οποία, όπως λέει στη συνέχεια των παραπάνω στίχων ο Ελύτης, αποτελεί το “ξέφωτο”. Ένα ξέφωτο που μπορεί να οδηγήσει σε βαθύτερες σκέψεις και συμπεράσματα. Οι συμβολισμοί και οι συνειρμοί λοιπόν της Κυριακής των Βαΐων είναι δηλωτικοί κάθε εποχής και εκάστοτε προσωπικής εμπειρίας. Και μπορεί η σημερινή ημέρα να αποτελεί μία ημέρα εορτής, την ακολουθεί ωστόσο η Εβδομάδα των Παθών. Μέχρι να έρθει η Ανάσταση. Έτσι δε γίνεται και στην πραγματικότητα όμως; Πόσες φορές την φαινομενική εορτή την ακολουθούν μέρες δυσβάσταχτες μέχρι την τελική λύτρωση;

Τα νοήματα της Ποίησης όμως είναι μυστηριώδη από μόνα τους. Και αν για τον Ελύτη, αυτή η μικρή κόκκινη Βαϊφόρος τον κάνει να βιώνει την πραγματική Άνοιξης, αυτή η άνοιξη από μόνη της δεν είναι απαλλαγμένη από τα πάθη, όπως δηλαδή η Εβδομάδα των Παθών που παίρνει την σκυτάλη από την σημερινή πανηγυρική ημέρα. Η “Βαϊφόρος” Κυριακή πριν από το Πάσχα, συμβολίζει τον ερχομό της άνοιξης λοιπόν. Μίας άνοιξης που δεν είναι “αθώα” όμως, παρά συνδυασμένη με το μαρτύριο. Ο δρόμος επομένως για τη λύτρωση μπορεί να είναι δαφνοστολισμένος, ενέχει όμως πολλές δυσκολίες, με τη μορφή των μαρτυρίων, ώστε η λύτρωση και η τελική ανάσταση να αποκτήσει το πιο βαθύ της νόημα. Διότι Πάσχα δίχως την Εβδομάδα των Παθών δεν υφίσταται. Και το “Πάσχα” για τον Ελύτη είναι η ίδια η Ποίηση. Το ξέφωτο που μπορεί να σε οδηγήσει στην εξεύρεση του βαθύτερου νοήματος της ζωής. Από όποια οπτική γωνία κι αν επιχειρήσεις να την προσεγγίσεις.

Γι΄αυτό και ο Ελύτης είναι επίκαιρος. Διότι μέσα από το συγκεκριμένο ποίημά του, μπορεί κάποιος να μεταφέρει τις σκέψεις του που γράφτηκαν το 1985 στο σήμερα, και 21 χρόνια μετά το θάνατό του. Μεταφράζοντας το ποίημα σε όρους ελληνικής πραγματικότητας, θα μπορούσε να παρομοιαστεί η Κυριακή των Βαΐων ως η “χρυσή εποχή” της Ελλάδας, προ κρίσης, από την Μεταπολίτευση ακόμα μέχρι και την περίοδο που “έκοψε τα φτερά” όλων των Ελλήνων, πόσο μάλλον της νέας γενιάς, που δεν έχει να θυμάται τον εαυτό της πέρας μιας περιόδου όπου η λέξη “κρίση” ηχεί καθημερινά στα αυτιά της. Αυτή η “προ κρίσης” εποχή, που έφερε την “άνοιξη” στη χώρα μας, διακατεχόταν από το έντονο πάθος των Ελλήνων για ανάπτυξη και επενδύσεις, δάνεια και καλοπέραση. Μία “άνοιξη” αδιαμφισβήτητα σε όρους οικονομίας. Χωρίς την πρόβλεψη όμως του “επαύριο”. Αντιστοίχως, η “Εβδομάδα των Παθών” είναι αυτή που βιώνουμε σήμερα. Μόνο που δεν διαρκεί επτά ημέρες, αλλά έχει διαρκέσει πολύ παραπάνω από επτά χρόνια.

Κάθε άνοιξη λοιπόν δεν είναι “αθώα”. Την ακολουθεί η “Εβδομάδα των Παθών”, εντός ανοιξιάτικης περιόδου πάντα, προς αντιστοιχία με την Μεγάλη Εβδομάδα, εντός της Άνοιξης και αυτή. Και αυτό που φτάνει είναι να έρθει, εντός της “Άνοιξης” πάλι, το “Πάσχα”. Εκείνο το “Πέρασμα” από τα εθνικά “πάθη” στην εθνική “ανάσταση”, που θα συμβολίσει το “τέλος” έστω των πολυετών μαρτυρίων της χώρας μας. Και αν “η Ποίηση πάντοτε είναι μία όπως ένας είναι και ο ουρανός” σύμφωνα με τον Ελύτη, “το ζήτημα είναι από πού βλέπει κανείς τον ουρανό”. Ο Ελύτης το είδε “καταμεσίς της θάλασσας”. Εμείς; Μένει να το δούμε. Και ποιος ξέρει, ίσως το “ξέφωτο” να πλησιάζει…

Μα μέχρι τότε, ας έχουμε βοηθό την ποίηση και κάθε μορφής τέχνη, ως τις μόνες ελπίδες αποφυγής μιας αέναης σκέψης γύρω από τη ζοφερή πραγματικότητα. Ως τις αστείρευτες πηγές έμπνευσης για τη δική μας εσωτερική “ανάσταση”. Μέχρι να συναντήσουμε το “ξέφωτο” που λέει παρακάτω ο Ελύτης.

 

«Την Ανοιξη δεν τη  βρήκα τόσο στους αγρούς, ή, έστω,

σ’ έναν Μποτιτσέλλι όσο σε μια μικρή Βαϊφόρο κόκκινη.

Έτσι και μια μέρα,

τη θάλασσα την ένιωσα κοιτάζοντας μια κεφαλή Διός.

Όταν ανακαλύψουμε τις μυστικές σχέσεις των εννοιών και

τις περπατήσουμε σε βάθος θα βγούμε σ’ ένα άλλου είδους

ξέφωτο που είναι η Ποίηση. Και η Ποίηση πάντοτε είναι μία

όπως ένας είναι και ο ουρανός.

Το ζήτημα είναι από πού βλέπει κανείς τον ουρανό

Εγώ τον έχω δει από καταμεσίς της θάλασσας.»

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Αθηνά Κοροβέση
Η Αθηνά Κοροβέση είναι διεθνολόγος. International Relations | MSc. in European Studies.