Αθηνά Κοροβέση: Όταν η ίδια η Ιστορία “υπονομεύει” την κινητήρια δύναμη της αλλαγής

Αθηνά Κοροβέση
Posted on October 16, 2017, 11:30 am

 

Της Αθηνάς Κοροβέση

[email protected]

 

Πολλές είναι εκείνες οι φορές που μνημονεύουμε τα λεγόμενα των αρχαίων ημών προγόνων. Με κάθε ευκαιρία, καταφεύγουμε σε εκείνα τα ανεξίτηλα γνωμικά, καθώς αδυνατούμε να εξηγήσουμε με σημερινούς όρους τη ζώσα πραγματικότητα. Διότι με έναν μεταφυσικό και ανεξήγητο τρόπο, τα προ αιώνων αποφθέγματα περιείχαν μία ισχυρή δόση σοφίας που κάλπαζε στους αιώνες, στο πέρασμα των οποίων η ηχώ τους θα γινόταν ακόμη πιο “βροντερή”.

Όχι, δεν εκλείπουν τα φωτεινά μυαλά από τις μέρες μας. Η ανθρώπινη φύση έχει προνοήσει άλλωστε να μεταλαμπαδεύει εξελικτικά την ευφυΐα και να χαρίζει στην ανθρωπότητα εξαιρετικά ευφυείς προσωπικότητες. Ωστόσο, η σοφία των παλαιότερων παραμένει σταθερή φιλοσοφική αξία, που σπανίζει στις μέρες μας. Γιατί πάντα σε αυτήν τη σοφία θα καταφεύγουμε για να προσδιορίσουμε και να κατανοήσουμε τις δυσκολίες της σύγχρονης εποχής. Ως συνεχής ανάγκη μνημόνευσης του ασφαλούς παρελθόντος.

Και κάπου εκεί αφουγκραζόμαστε τον εαυτό μας να μονολογεί πόσο μπροστά από την εποχή του ήταν ο τάδε ή ο δείνα μεγάλος φιλόσοφος, συγγραφέας, ποιητής κ.ο.κ.. Ίσως τελικά αυτό να είναι που προσδίδει και σε όλη αυτήν την περιγραφή, τη δέουσα μαγεία. Διότι η Ιστορία κατέγραψε γνωμικά, τα οποία έστω ότι είχαν σήμερα την πρώτη τους αυθεντικότητα, πολύ πιθανόν να περνούσαν αδιάφορα. Λόγω της υπερπληροφόρησης και της διατάραξης των ισορροπιών, που οδηγούν στην αναπαραγωγή, και όχι στη δημιουργία γνωμικών αναλλοίωτων από την Ιστορία.

Από την άλλη, θα σκεφθεί κανείς, ότι στο πέρασμα των αιώνων έχουν αποτυπωθεί τόσες βαθυστόχαστα σημαντικές απόψεις, που καλύπτουν όλο το φάσμα της όποιας σημερινής καινοτομίας. Για κάθε εξάλλου μία λέξη, έχουμε και ένα αντίστοιχο γνωμικό από κάποιον σπουδαίο της εποχής. Με την καινοτομία να καταρρίπτεται αμέσως.

Ακόμα και αν είναι έτσι, αυτό που θα έπρεπε να μας ξενίζει, δεν είναι η αναπόφευκτη αναδρομή στο παρελθόν, αλλά η συνεχής υπονόμευση του παρόντος. Διότι, το συγκριτικό πλεονέκτημα του παρόντος από το παρελθόν, δεν είναι άλλο, από τη συνεχή ανάγκη για καινοτομία. Για καινοφανείς ιδέες, που θα μπορούσαν να λάβουν (όσο η Ιστορία το επιτρέπει) τη θέση των, προ αιώνων, αποφθεγμάτων. Ώστε με τη σειρά τους, αυτά τα νέα να μνημονεύονται από τις επόμενες γενιές, αποτελώντας πάντα, τροφή για σκέψη.

Κάτι αντίστοιχο δε συμβαίνει όμως και στο πεδίο της πολιτικής; Κατά πόσο οι ιδέες του σύγχρονου πολιτικού τοπίου είναι όντως καινοφανείς, και δεν αποτελούν απλά ένα συνονθύλευμα χρόνιων πρακτικών, με το περιτύλιγμα μόνο να είναι καινούριο;

Και αυτό το είδαμε πανευρωπαϊκά, με την πολιτική ιστορία να επαναλαμβάνεται και να οδηγεί τον Ευρωπαίο ψηφοφόρο στην ακροδεξιά πλευρά του εκλογικού φάσματος. Ή αντίστοιχα στην επανάληψη του λαϊκιστικού μοντέλου, από το οποίο δεν ξεφύγαμε ούτε σε εγχώριο επίπεδο.

Σε κάθε περίπτωση, η καινοτομία των ιδεών δεν αποτελεί και το ευκολότερο πράγμα, ιδίως όταν το παρελθόν είναι τόσο “βαρύ”. Aντίστοιχα, όταν το πολιτικό παρελθόν είναι τόσο “βαρύ” από προσωπικότητες που χάραξαν πορεία, η οποία δύσκολα θα επαναπροσδιοριστεί. Διότι, όλα είναι και ζήτημα φυσικής παρουσίας. Ή λανθασμένου timing, αν πάμε τη σκέψη πιο μακριά. Με κάποιες εκ των επιφανών προσωπικοτήτων του αρχέγονου ή και του πιο πρόσφατου παρελθόντος, να επιθυμούσαμε να μας συντροφεύουν τώρα, και όχι τότε. Για να δώσουν με τη σοφία τους, τις λύσεις στα όποια αδιέξοδα βιώνουμε.

Είναι δηλαδή σαν κάτι αντίστοιχο κάποιων από των λεγομένων του Όσκαρ Ουάιλντ που καταγράφησαν από την Ιστορία. Aπό την οποία, είδατε (;), ποτέ δε θα ξεφύγουμε. “Όλος ο κόσμος είναι μια σκηνή αλλά η διανομή των ρόλων είναι άθλια”, είπε λοιπόν κάποτε ο Ουάιλντ. Τόσο επίκαιρος, και ας γεννήθηκε σαν σήμερα 163 χρόνια πριν.

Στο πιο διάσημο ίσως έργο του, “Το Πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέυ”, ο Ιρλανδός μυθιστοριογράφος, ποιητής και δραματουργός επισημαίνει το απόλυτα σπουδαίο, που μπορεί ποτέ να μην παραδεχτούμε: Η μοναδική γοητεία του παρελθόντος είναι ότι είναι παρελθόν”, έγραφε λίγο παραπάνω από έναν αιώνα πριν, ο Όσκαρ Ουάιλντ. Σαν να είχε διαπιστώσει την ανάγκη για συνεχή πρόοδο, η οποία απαιτεί την εξάλειψη της προσκόλλησης στο παρελθόν, μόνο και μόνο για να αποτελέσει αντικείμενο μνημόνευσης.

Το νόημα της συγκεκριμένης φράσης από το αριστούργημά του όμως, δύσκολα θα το παραδεχτούμε. Τόσο επειδή επαναπαυόμαστε στους κύκλους της Ιστορίας, όσο και επειδή απουσιάζει από μέσα μας η ανάγκη καινοτομίας. Κυρίως των ιδεών, όπως είπαμε. Που αποτελούν, παρά ταύτα, και την αρχή του παντός. Την κινητήριο δύναμη της αλλαγής. Σε κάθε τομέα. Σε κάθε εποχή.

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Αθηνά Κοροβέση

Η Αθηνά Κοροβέση είναι διεθνολόγος. International Relations | MSc. in European Studies.