Αθηνά Κοροβέση: Το αέναο “παράπονο”… του “Ιερού των Μουσών”

Αθηνά Κοροβέση
Posted on May 18, 2017, 5:37 pm

 

[email protected]

 

Tα «Ιερά των Μουσών» έχουν σήμερα την τιμητική τους. Το βασικό ζητούμενο είναι ότι το γεγονός αυτό κάπου καταβαραθρώνεται. Ή μάλλον… δεν απηχεί πολύ στις καρδιές μας.

18 Μαΐου. Η γιορτή των Μουσείων. Η ημέρα που από το 1977 καθιερώθηκε ως η Διεθνής Ημέρα Μουσείων, από το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων (ICOM), στην προσπάθειά του να αναδείξει το ρόλο αυτών των «Ιερών των Μουσών», όπως προκύπτει από την ετυμολογία της λέξης, στη σύγχρονη κοινωνία.

Κάθε χρόνο τέτοια ημέρα, τα μουσεία είναι περισσότερο από πρόθυμα να επιδείξουν στο κοινό τα μοναδικά εκθέματά τους. Μέσω δωρεάν ξεναγήσεων, εκθέσεων, ομιλιών, εκδηλώσεων με μουσικό και όχι μόνο υπόβαθρο, και πολλών σχετικών δράσεων, για μικρούς και μεγάλους. Μία εορτή, που για τα περισσότερα μουσεία παρατείνεται πέραν της 18ης Μαΐου με στόχο το μήνυμα της επετείου να φτάσει σε όλους τους πολίτες.

Και αν τις ημέρες που εορτάζεται αυτή η επέτειος, οι αίθουσες των μουσείων είναι γεμάτες, τις άλλες ημέρες τι γίνεται; Είναι κοινό μυστικό για όλους μας, ότι τις περισσότερες (ή και τις μοναδικές) αναμνήσεις μας, οι πιο πολλοί από εμάς τις έχουμε από την παιδική μας ηλικία, όταν επισκεπτόμασταν κάποια από τα μουσεία της χώρας μας κατά τις σχολικές εκπαιδευτικές εκδρομές. Οι οποίες εκδρομές πλέον, δυστυχώς δεν εστιάζουν τόσο στα μουσεία.

Τις υπόλοιπες ημέρες του χρόνου όμως, αφήνουμε το προνόμιο αυτό στους τουρίστες. Οι οποίοι με ζήλο φωτογραφίζουν τα μοναδικά ελληνικά εκθέματα, δημιουργώντας άλμπουμ με τη δική μας ιστορία, που εμείς οι ίδιοι δεν έχουμε. Ή δεν μας ενδιαφέρει να αποκτήσουμε ποτέ.

Για τους λίγους όμως που περπατούν συχνά στους ημιφώτιστους και σιωπηρούς διαδρόμους των μουσείων μας, το δέος που εκπέμπουν τα αγάλματα και οι πάσης φύσεως αρχαιότητες, δεν μπορούν να μην τους συνεπάρουν και να μην τους μυήσουν στην εποχή και στις συνήθεις των αρχαίων ημών προγόνων.

Και αν αυτή τη συνήθεια την έχουν λίγοι, μάλλον θα πρέπει να αναθεωρήσουμε. Ιδίως αν όντως πιστεύουμε ότι ζούμε στην κοιτίδα του πολιτισμού, στη χώρα που γέννησε τη φιλοσοφία, τις τέχνες και τη δημοκρατία. Στη χώρα που έχει το προνόμιο της αξιοποίησης των πολιτιστικών της θησαυρών για να ασκήσει μία νέα μορφή διπλωματίας, την πολιτιστική διπλωματία.

Καθώς ο τομέας του πολιτισμού, αν και από πολλούς παραμελείται, εντούτοις αποτελεί μέσο πολιτικής και οικονομικής δύναμης της χώρας. Ένα «δυνατό» εξαγώγιμο προϊόν, ένα εργαλείο διεθνούς επικοινωνίας που δύναται να επηρεάσει τις διπλωματικές σχέσεις ενός κράτους. Που μπορεί να συνεισφέρει στην εξωτερική πολιτική με μακροπρόθεσμη προοπτική.

Το συγκριτικό πλεονέκτημα της Ελλάδας μπορεί να εντοπίζεται στους τομείς της ναυτιλίας και του τουρισμού. Αλλά ταυτίζεται άρρηκτα και με την πολιτιστική της κληρονομιά. Που σε αντίθεση με τους δύο παραπάνω τομείς, δεν της έχουμε δώσει την πρέπουσα διάσταση και εξωστρέφεια που απαιτείται. Με αποτέλεσμα άλλες χώρες να έχουν αναπτύξει στο έπακρο τις πτυχές της πολιτιστικής τους διπλωματίας και η Ελλάδα να κάνει απλά βήματα προς τα εμπρός, με μία διάθεση στασιμότητας.

Γιατί ίσως το θέμα του πολιτισμού δεν είναι και τόσο ερεθιστικό, όσο άλλοι τομείς. Για να καταστεί όμως τέτοιο, κρίνεται επιτακτική όχι μόνο η κινητοποίηση των κρατικών δομών, αλλά και η κινητοποίηση της κοινωνίας των πολιτών. Για να αυξηθούν οι κοινωνοί της πολιτιστικής διπλωματίας, με στόχο της μεταλαμπάδευση των ιστορικών μας αξιών. Γιατί χωρίς παρελθόν, μέλλον δεν υφίσταται. Γιατί ίσως η σημασία που δίνει κάθε χώρα στο πολιτιστικό της στοιχείο, να αξίζει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη μορφή ανωτερότητας.

***

Ένα ενθαρρυντικό σημάδι έρχεται βέβαια από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), η οποία δημοσίευσε πριν τρεις ημέρες Δελτίο Τύπου με τα αποτελέσματα της Έρευνας Κίνησης Μουσείων και Αρχαιολογικών Χώρων για το μήνα Ιανουάριο 2017.

Ειδικότερα, τον Ιανουάριο του 2017 παρατηρήθηκε αύξηση των επισκεπτών των μουσείων κατά 5,3% σε σχέση με τον Ιανουάριο του 2016. Σε απόλυτους αριθμούς, οι επισκέπτες από 157.919 αυξήθηκαν σε 166.367. Ενώ παρατηρήθηκε μείωση των επισκεπτών ελεύθερης εισόδου κατά 11,2% και αύξηση των εισπράξεων των μουσείων κατά 17,5%.

Εφόσον όμως δεν είναι δυνατή η καταγραφή της εθνικότητας των επισκεπτών, είναι σχεδόν αδιαμφισβήτητο ότι η αύξηση αυτή οφείλεται στο τουριστικό κοινό και όχι στους εν δυνάμει Έλληνες επισκέπτες.

***

Για τη φετινή χρονιά, το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων έχει επιλέξει το θέμα «Μουσεία και αμφιλεγόμενες ιστορίες: τα μουσεία μιλούν για εκείνα που δεν λέγονται», επιθυμώντας να αναδείξει τα μουσεία ως φορείς κοινωνικής ειρήνης, μέσα από τα οποία μπορούν να κατανοηθούν οι αντιφατικές και σύνθετες πτυχές της ανθρώπινης ιστορίας.

Γιατί ακριβώς σε περιόδους κρίσεις, ο πολιτισμός είναι αυτός που μπορεί να συμβάλλει στην εθνική ενότητα και να δημιουργήσει την αίσθηση του «ανήκειν». Ενώ η προάσπισή του δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά ηθική υποχρέωση.Υποχρέωση για τη μεταλαμπάδευση των συλλογικών αισθημάτων ενός ολόκληρου έθνους.

Και αν γίνονται φιλότιμες προσπάθειες τα τελευταία χρόνια με την ανέγερση νέων μουσείων που δεν έχουν σε τίποτα να ζηλέψουν από μουσεία του εξωτερικού, οφείλουμε εμείς πρωτίστως να προασπιστούμε τη βιωσιμότητά τους.

Ώστε να μην διαιωνιστεί αυτό το αέναο «παράπονο»… του «Ιερού των Μουσών».

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Αθηνά Κοροβέση

Η Αθηνά Κοροβέση είναι διεθνολόγος. International Relations | MSc. in European Studies.